Przychodzi pacjent z aparatem ortodontycznym do logopedy. I co dalej?
Pacjenci kierowani do mnie przez ortodontę lub stomatologa często na początku są zdziwieni. Część z nich jest właśnie w trakcie leczenia ortodontycznego, część dopiero się do niego przygotowuje. Niektórzy zakończyli noszenie aparatu miesiąc temu, a inni nie mają go już od kilku lat.
Pojawia się więc pytanie: po co właściwie logopeda przy leczeniu ortodontycznym?
Jako logopeda pomagam między innymi wtedy, gdy pacjent ma nieprawidłowe położenie języka, nieprawidłowo połyka albo oddycha ustami. Warto też przyjrzeć się sytuacji, gdy ktoś chrapie, zaciska zęby w nocy, nawykowo nagryza wargi lub policzki albo obgryza paznokcie.
Jak wygląda pierwsza wizyta?
Pierwsze spotkanie zaczynam od dokładnego wywiadu. Przede wszystkim pytam, czego pacjent oczekuje od terapii logopedycznej i z jakiego powodu zgłosił się na konsultację.
Następnie oceniam budowę i funkcjonowanie warg, języka oraz podniebienia. Sprawdzam także pozycję języka, warg i żuchwy w spoczynku, czyli wtedy, gdy pacjent nie je, nie pije i nie mówi.
Przyglądam się również dnu jamy ustnej, w tym wędzidełku języka, czyli niewielkiej strukturze pod językiem, którą można zobaczyć lub wyczuć po jego uniesieniu. Oceniam uzębienie, zwracając uwagę między innymi na ścieranie zębów, które może być związane z bruksizmem, oraz na zgryz i ustawienie zębów.
Jeśli pacjent posiada już aparat ortodontyczny, obserwuję, jak prezentują się poszczególne funkcje w trakcie jego noszenia. Jeżeli aparat jest zdejmowany, proszę o przyniesienie go na konsultację.
Co jeszcze sprawdzam podczas konsultacji?
Oceniam napięcia, dyskomfort i tkliwość w obrębie badanych obszarów. Sprawdzam także tor odwodzenia żuchwy — zwracam uwagę na to, czy podczas ruchu pojawiają się trzaski, przeskakiwanie lub inne niepokojące objawy.
Istotny jest również sposób oddychania. Obserwuję, czy pacjent oddycha przez nos, czy przez usta.
Podczas wizyty proszę także o napicie się wody. Dzięki temu mogę przyjrzeć się sposobowi połykania. Obserwuję nie tylko ruch języka i krtani, ale również ewentualne kompensacje, na przykład nadmierną pracę warg, brody lub żuchwy.
Przez całą konsultację wyjaśniam pacjentowi, co robię i dlaczego. Zależy mi na tym, aby wiedział, jaki cel ma terapia logopedyczna i w jaki sposób może wpłynąć na dalsze leczenie. Odpowiadam również na pytania i rozwiewam wątpliwości pojawiające się podczas spotkania.
Co dzieje się po konsultacji?
Na zakończenie spotkania proponuję odpowiednie ćwiczenia, a jeśli istnieje taka potrzeba — również dodatkowe oddziaływania lub konsultacje u innych specjalistów.
Terapia logopedyczna przeprowadzona przed założeniem aparatu ortodontycznego może ułatwić późniejsze leczenie i w niektórych przypadkach pomóc w utrzymaniu jego efektów.
Do logopedy warto jednak zgłosić się również po zdjęciu aparatu. Bardzo ważne jest wtedy utrzymanie wypracowanych wcześniej prawidłowych funkcji.
Jeśli Ty lub Twoje dziecko macie aparat ortodontyczny albo dopiero planujecie leczenie, a coś „nie gra” w połykaniu, napięciu czy ustawieniu języka — warto to sprawdzić. Czasem już jedna konsultacja potrafi wiele wyjaśnić.
mgr Maria Jeleniewska | @logopedyczna_blondynka